Παρατηρώ τον Σπάροου, τον σκύλο της φίλης μου. Κάθε φορά που κάποιος του λέει "πού είναι;", ο Σπάροου αναστατώνεται, χοροπηδάει, δαιμονίζεται, γαβγίζει απανωτά και τρέχει πέρα δώθε. Γιατί; Κάποιος των δασκάλεψε να το κάνει. Γιατί μπορεί η αναστάτωση του "πού είναι;" ως έκφραση να είναι του Σπάροου, αλλά ως έμπνευση ανήκει σε κάποιο ανεπίσημο εκπαιδευτή. Κάποιο τρολ. Γιατί περί τρολιάς πρόκειται το "πού είναι;". Ο Σπάροου είναι τζακ ράσελ και φύσει εχθρικός με τις γάτες, ε και άπαξ και πήρε χαμπάρι το τρολ αυτή τη φύσει και άσπονδη έχθρα, έμαθε τον Σπάροου να είναι και θέσει κατά και να συνδέει την παρουσία της γάτας με την ερωτηματική φράση "πού είναι;" και να γίνεται πυρ και μανία και να γίνεται άθυρμα του κάθε τρολ. Του ίδιου του θηριοαποδαμαστή. Δεν τον αδικώ όμως (τον θηριοαποδαμαστή), άλλωστε όσον αφορά παιδιά και σκυλιά είναι γνωστό, είναι πανεύκολο να ενδώσεις, να παίξεις μαζί τους, να τα κάνεις πειραματόζωα. Και είτε για λόγους τέρψης, είτε κακοήθειας, είτε ακόμη και έρευνας (ανήθικος ο Παβλόφ;), τα σκυλιά πάντα θα τρέχουν να βρουν φαγητό κάθε φορά που ακούνε καμπανάκι, κάθε φορά θα γαβγίζουν και θα μαίνονται έναντι ανύπαρκτων γατών, κάθε φορά που ακούνε το προβοκατόρικο "πού είναι;".
Άμα το τρολ ο φίλος μου έβαζε τον σκύλο να περάσει από την δοκιμασία της κλασσικής εξάρτησης και να ταυτολογίσει το δίλεκτο "πού είναι;" με το όνομα "γάτα" (γιατί άλλωστε όχι;, ο Παρμενίδης μπορεί να ήτανε πολύ σύμφωνος με το τρολ γι' αυτή την ταυτολογία, εξάλλου τι είναι γάτα;, το όνομα;, η απάτη του "πού είναι"; ή η παρουσία της;), ο Όμηρος πρώτα και οι Κοέν πολύ ύστερα, δοκίμασαν τη δική τους τύχη με τα μυθικά πρόσωπα. Γιατί φυσικά Οδυσσέας ποτέ δεν υπήρξε· ούτε ο Οδυσσέας της Ιθάκης, ούτε ο Ουλίσσες (λατινικά μεταγεγραμμένος ο Οδυσσέας) του κοενικού "Ω αδερφέ πού είσαι;". Κι όσο αθέμιτο και άσπλαχνο είναι να βάζεις τον σκύλο να τρέχει κάθε μέρα για να βρει τη γάτα, άλλο τόσο άστοργος είναι και ο Όμηρος και οι Κοέν. Ή μήπως δεν βάζουν τους ήρωές τους να δεινοπαθούνε, να τρέχουν από δω κι από κει, χωρίς λόγο κι αιτία; Με μόνη αιτία δηλαδή τη ψυχαγωγία μας. Και μπορεί να μην πολυκοπιάζουν οι φτιαχτοί ήρωες, μπορεί να μην ιδρώνουν κι αν ιδρώνουν είναι γιατί είναι η δουλειά τους, γιατί ανταμείβονται, γιατί ο Κλούνεϊ ως Ουλίσσες σιγά μην δεχότανε να παίξει εθελοντής, σιγά μην έλεγε ναι σε έναν αμισθί ρόλο να εκτελεί εξ άνωθεν εντολές και να ψάχνει μάταια και να αναρωτιέται "ω αδερφέ που είσαι;", σιγά μη δεχότανε να πληρωθεί σε καβαφικούς στίχους Η Ιθάκη σ’ έδωσε τ’ ωραίο ταξείδι/Χωρίς αυτήν δεν θάβγαινες στον δρόμο/Άλλα δεν έχει να σε δώσει πια. Αυτός σίγουρα δε γελάστηκε, σίγουρα δεν την βρήκε την Ιθάκη του πτωχική, σίγουρα ήταν επαγγελματίας και υπέγραψε συμβόλαιο σε ντόλαρς. Και κοιτάχτε τον τώρα. Μήπως δεν είναι πλούσιος; Μήπως δεν έχει τη Πηνελόπη του; Μήπως δεν είναι ασπρομάλλης και γόης; Μήπως δεν έγινε σοφός; Μήπως τελικά είμαστε εμείς που δεν καταλάβαμε οι Ιθάκες τι σημαίνουν;
Το τραγούδι που στοιχειώνει τη ταινία και που ακολουθεί τη μοίρα των πρωταγωνιστών ως τέλος, είναι και αυτό που αναδεικνύει τα Μουσκεμένα Παιδιά (πόσο ωραία μετάφραση των Soggy Bottom Boys), αλλά που αναδεικνύει και την ίδια την ταινία. Το τραγούδι στις ταινίες των Κοέν παίζει καταλυτικό ρόλο, σε άλλη ζωή τους τολμώ να πω, θα επιδίωκαν να γίνουν φολκ τραγουδιστές. Το φολκ τραγούδι ακούγεται και στο "Ω αδερφέ..." και στο "Inside Llewyn Davis" και λίγο-πολύ σε όλες τις ταινίες των Κοέν. Ειρήσθω εν παρόδω διάβαζα τις προάλλες μια συνέντευξη του Λάνθιμου να λέει ότι αποφεύγει να χρησιμοποιεί μουσική, πρωτότυπη ή όχι, γιατί όποτε τη δοκίμασε ένιωσε πως επιβαλλόταν στη σκηνή, της προσέδιδε μια συγκεκριμένη ατμόσφαιρα και την οδηγούσε προς μια συγκεκριμένη ερμηνεία. Οι Κοέν σε αντίθεση με τον Λάνθιμο χρησιμοποιούν τη μουσική που επιβάλλεται στη σκηνή, της προσδίδει μια συγκεκριμένη ατμόσφαιρα και την οδηγάει προς μια συγκεκριμένη ερμηνεία. Η μουσική, τα φολκ τραγούδια και τα Μουσκεμένα Παιδιά είναι το πνεύμα και η καρδιά της ταινίας. Χωρίς αυτά, δεν ξέρω αν η ταινία θα ήταν καλλίτερη ή χειρότερη, αλλά σίγουρα θα ήταν άλλου ύφους.
Ντάξει με τη Πηνελόπη και τους μνηστήρες και τον Κύκλωπα και τις Σειρήνες και τον Οδυσσέα και όλους τους συμβολισμούς, εμένα όμως στην ταινία αυτό που μου άρεσε περισσότερο και αυτό που βρήκα μακράν πιο ενδιαφέρον ήταν ό,τι το αντϊοδυσσεϊακό, ό,τι το αντιομηρικό, ό,τι το αντιελληνικό και αντίθετα ό,τι το καθαρά αμερικάνικο· την αμερικάνικη ύπαιθρο, τα ερασιτεχνικά μέσα ραδιοφωνίας και δισκογραφικής παραγωγής, την ιστορία με τη Κου Κλουξ Κλαν και την διάχυτη αίσθηση, εκείνη την καθαρά αμερικάνικη αίσθηση του τυχαίου, του ατελέσφορου κυνηγιού της ευτυχίας, της περιπέτειας, της Ιθάκης, καλά το τελευταίο είναι κάργα ελληνικό, αλλά τελοσπάντων, αυτό που βρήκα ιδιοφυές και δείγμα μαεστρίας, σε σύλληψη και εκτέλεση ήταν και δηλαδή το βρήκα τόσο αμφίσημο και διαλεκτικό που μόνο του νομίζω δικαιολογεί τη πορεία των Κοέν, όπου τίποτα δεν είναι τυχαίο, όπου ο διεφθαρμένος ολιγάρχης και νυν και αεί κυβερνήτης της πολιτείας του Μισισίπι, Πάππυ ο' Ντάνιελ, τα βρίσκει σκούρα μπροστά στον νέο και άφθαρτο και πολλά υποσχόμενο και φιλόδοξο και με κοινωνικό πρόγραμμα δελφίνο, Όμερ Στόουκς και κει που όλα δείχνουν ότι βαίνουν καλώς, και ότι το αίσθημα του κοινού ικανοποιείται, η λαϊκή αδικία αποκαταστάται με ενδεχόμενη εκλογή του νεόκοπου υποψηφίου και το αρχαιοελληνικό έλεος σιγά-σιγά έρχεται και γενικά θα μπορούσε να πάει έτσι η ταινία ή να μην πάει, όπως και έγινε, γιατί ακριβώς δεν αλλάζει κάτι στη βασική πλοκή, δηλαδή θέλω να πω, πως είτε έτσι είτε αλλιώς, οι ήρωες θα τα κατάφερναν γιατί είναι καταφερτζήδες και ίσως με κακή αίρεση να τους ονομάζαμε και οπορτουνιστές, αλλά σε κάθε περίπτωση έχοντας τον Έβερετ στο τιμόνι τίποτα δεν μπορεί να πάει στραβά, όπως και έγινε.
Και τότε γιατί συμβαίνει, αυτό που συμβαίνει; Γιατί οι Κοέν χωρίς να μας προετοιμάσουν γι' αυτό που έρχεται, που δεν είναι υποχρεωμένοι προς θεού, απλά σεναριακά και ιδεολογικά η τροπή στερείται ορθοδοξίας και ισορροπίας, εννοώ γιατί να περιπλέξουν τα πράγματα, ήταν τόσο στρωτά πριν, όχι όμως, οι Κοέν θα φέρουν την ανατροπή που είναι αξιοθαύμαστη και κάθομαι εδώ και τη συζητάω και προσπαθώ να την περιγράψω με ενθουσιασμό όχι τόσο για το μέγεθος της, όσο για το είδος της, θα αποκαθηλώσουν αυθωρεί τον φέρελπι υποψήφιο κυβερνήτη που μπορεί να μην είναι διεφθαρμένος (ακόμα) από την εξουσία, είναι όμως κατάβαθα φθαρμένος από τον έρπη του ρατσισμού και άμα είναι να προτιμήσουμε τη καθεστηκύια διαφθορά ή τη μισάνθρωπη φθορά, συγγνώμη, εγώ θα πάω με τους Κοέν. Χίλιες φορές με τον χοντρό πολιτικάντη, παρά με τον λιγνότερο φασίστα. Και κρατήστε την απορία για το μήπως ο ένας εξέθρεψε τον άλλο και μήπως ο Όμηρος ο Φασιστόουκς είναι προϊόν του Πάππυ ο' Ντάνιελ για εσωτερική κατανάλωση, γιατί η Αμερική του '30 δεν είναι Ελλάδα του '15, η Κου Κλουξ Κλαν δεν είναι Χρυσή Αυγή, ο Κλούνεϊ δεν είναι Τσίπρας και τα Μουσκεμένα Παιδιά δεν είναι έντεχνοι που τρώνε παξιμάδια με ελιές.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου